Sülh bizim üçün artıq hiss olunan məfhumdur…
“Biz göstəririk ki, sülh bizim üçün artıq hiss olunan məfhumdur, onu hiss edə bilirik və sülh şəraitində yaşamağı öyrənirik. Torpaqlarımız 30 il ərzində işğal altında qalmışdı. Biz suverenliyimizi, ərazi bütövlüyümüzü güc və siyasi vasitələrlə bərpa etdik. Biz Ermənistana sülh təklif etmişik.
Bir sözlə, sülh artıq reallıqdır. Lakin biz onu gücləndirmək, uzunmüddətli və əbədi etmək üçün ürəkdən çalışmalıyıq”.
İlham Əliyev
Müharibədən sonrakı ən böyük məsuliyyət – sülhü yaşatmaqdır
Bir vaxtlar sülh sözünü daha çox müharibənin olmadığı vəziyyət kimi təsəvvür edirdik. Elə bilirdik ki, silahlar susdu, atəş səsləri eşidilmir, deməli, sülh gəlib. Halbuki həyat göstərir ki, müharibəni bitirmək ilə sülhü yaratmaq arasında mühüm bir fərq var.
Müharibəni dövlətlər qərarlarla, ordular qələbə ilə, diplomatiya danışıqlar və sənədlərlə başa çatdıra bilər. Ancaq sülhün həqiqi mənada bərqərar olması daha uzun və daha mürəkkəb prosesdir. Çünki sülh yalnız sərhəddə deyil, insanların düşüncəsində, münasibətlərində, gələcəyə baxışında qurulur.
Azərbaycan və Ermənistan arasında uzun illər davam edən münaqişənin yaratdığı reallıq da bizə bunu öyrədir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə regionda yeni siyasi mərhələ yarandı. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalar isə bu mərhələnin diplomatik müstəvidə daha aydın ifadələrindən biri oldu. Həmin görüşdən bir il sonra artıq əsas məsələ yalnız keçmiş münaqişənin necə başa çatması deyil, qarşıdakı sülhün necə davamlı və dönməz xarakter alacağıdır.
Bu gün sülh haqqında danışmaq, əslində, gələcək haqqında danışmaqdır.
Çünki müharibənin başa çatması keçmişin səhifəsini bağlamaqdırsa, sülh gələcəyin səhifəsini yazmaqdır.
Sülhün ən böyük imtahanı
Sülh müqaviləsi, şübhəsiz ki, mühüm siyasi və hüquqi sənəddir. Lakin heç bir sənəd insanların yaddaşını bir gündə dəyişmir. Heç bir imza illərlə davam etmiş qarşıdurmanın cəmiyyətdə yaratdığı qorxu və inamsızlığı dərhal aradan qaldırmır.
Ona görə də sülhün qarşısında duran ən böyük məsələ yalnız sənədin imzalanması deyil. Əsas məsələ həmin sənəddən sonra yaranacaq münasibətlərin necə qurulacağıdır.
Bu baxımdan sülhə yalnız dövlətlərin münasibəti kimi baxmaq kifayət etmir.
Sülhün öz vətəndaşlarımızın gündəlik həyatına da təsiri olacaq. Yeni iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat imkanları, sərhədyanı əməkdaşlıq, turizm, ticarət və humanitar münasibətlər üçün yeni imkanlar yarana bilər. Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması bütövlükdə Cənubi Qafqazın iqtisadi və sosial həyatında yeni səhifə aça bilər. Beynəlxalq təhlillərdə də davamlı sülhün regionda ticarət və nəqliyyat əlaqələrini genişləndirə biləcəyi vurğulanır.
Deməli, sülh yalnız diplomatların masasında qalmamalıdır. Onun nəticələri insanın həyatında görünməlidir.
Yeni nəsil üçün başqa bir gələcək
Sülhün ən böyük ünvanlarından biri gənclərdir.
Bu gün məktəbdə, universitetdə oxuyan, peşə öyrənən, sahibkarlığa başlayan gənc uzun illər davam etmiş münaqişənin bütün ağrılarını öz həyatında yaşamaya bilər. Bu, çox böyük dəyişiklikdir.
Amma bununla yanaşı, gənc nəsil tarixini də bilməlidir.
Tarixi unutmaqla sülh yaranmır. Əksinə, tarixi düzgün bilmək gələcək səhvlərin təkrarlanmasının qarşısını almağın yollarından biridir. Gənclərə müharibəni unutdurmaq yox, müharibənin niyə baş verdiyini, hansı ağrılara səbəb olduğunu və sülhün niyə qorunmalı olduğunu anlatmaq lazımdır.
Çünki sülh unutqanlıq deyil.
Sülh – keçmişdən nəticə çıxararaq gələcəyi başqa cür qurmaq bacarığıdır.
Bu mənada məktəbin, müəllimin, ailənin, medianın və bütövlükdə cəmiyyətin üzərinə böyük məsuliyyət düşür.
Sülhün dili
Sülh həm də dil məsələsidir.
İnsanlar bir-biri haqqında necə danışırsa, bir müddət sonra bir-birinə elə də münasibət göstərirlər. Ona görə də müharibədən sonrakı dövrdə sözün məsuliyyəti daha da artır.
Media nifrəti böyüdə də bilər, cəmiyyətin düşüncəsini sağlam istiqamətə də yönəldə bilər.
Jurnalistikanın və publisistikanın vəzifəsi tarixi hadisələri unutdurmaq deyil. Amma hər yazıda düşmənçiliyi yenidən istehsal etmək də sülhə xidmət etmir.
Həqiqəti demək, tarixə hörmət etmək, şəhidlərin və qazilərin xatirəsini yaşatmaqla yanaşı, gələcək nəsillərə daha təhlükəsiz və daha sabit bir dünya qoymaq məsuliyyətini də unutmamaq lazımdır.
Bəlkə də sülhün ən çətin tərəfi elə budur: qələbənin yaratdığı güvəni nifrətə deyil, gələcəyin qurulmasına çevirmək.
Sülhün iqtisadi üzü
Sülhün siyasi və mənəvi tərəfi qədər iqtisadi tərəfi də var.
Regionda sabitliyin möhkəmlənməsi yeni nəqliyyat və ticarət imkanlarının yaranmasına, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə şərait yarada bilər. Bu isə yalnız paytaxtların siyasi gündəmi deyil. Bölgələrdə yaşayan insanlar üçün də yeni imkanlar deməkdir.
Turizm, xidmət sektoru, kiçik və orta sahibkarlıq, logistika, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə yeni əməkdaşlıq imkanları yarana bilər.
İnsanların gələcəklə bağlı plan qura bilməsi də sülhün göstəricisidir.
Çünki müharibə insanı sabahdan qorxudur, sülh isə sabaha plan qurmağa imkan verir.
Sülhü qorumaq
Bu gün regionda yeni mərhələnin başlanmasından danışılır. Azərbaycanın və Ermənistanın sülh prosesini irəli aparmaqla bağlı mövqeləri beynəlxalq gündəmdə də diqqət mərkəzindədir. 2026-cı ilin avqustunda Ermənistanın hökumət proqramında Azərbaycanla sülhün rəsmiləşdirilməsi və münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində addımların davam etdirilməsi nəzərdə tutulub.
Lakin siyasi proseslərin hansı sürətlə inkişaf etməsindən asılı olmayaraq, bir həqiqət dəyişmir:
Sülhü əldə etmək qədər onu qorumaq da məsuliyyət tələb edir.
Bu məsuliyyət yalnız dövlətlərin üzərinə düşmür.
Cəmiyyət də sülhün tərəfdaşı olmalıdır.
İnsanlar qonşuluğun düşmənçilikdən daha üstün olduğunu anlamalıdır. Gənclər gələcəyi müharibə meydanında deyil, elm, təhsil, texnologiya, sahibkarlıq və yaradıcılıqda görməlidirlər. Media isə qarşıdurmanı dərinləşdirən deyil, cəmiyyətin sağlam düşüncəsinə xidmət edən dilə üstünlük verməlidir.
Sülh belə yaşadılır.
Ən böyük qələbə
Azərbaycan xalqı müharibənin nə olduğunu yaxşı bilir. Ona görə də sülhün qiymətini də yaxşı bilməlidir.
Bizim üçün sülh zəiflik deyil. Əksinə, əldə olunmuş nəticələri qorumaq, yeni imkanlardan istifadə etmək və gələcək nəsillərə daha güclü Azərbaycan qoymaq əzmidir.
Bu gün qarşıda duran məsələ artıq yalnız dünənin yaralarını xatırlamaq deyil. Qarşıda daha böyük bir vəzifə var: sabahın yaralarını yaratmamaq.
Bunun üçün sülh yalnız sənədlərdə deyil, insanların düşüncəsində də möhkəmlənməlidir.
Çünki sərhəddə sakitlik yarandıqdan sonra sülhün yolu evlərdən, məktəblərdən, küçələrdən, qəzet səhifələrindən keçir.
Sülh yalnız prezidentlərin görüş masasında başlamır.
Sülh insanın içində başlayır.
Və onu yaşatmaq hər birimizin məsuliyyətidir.
