Gələcək nəsillər üçün insanlıq, zəhmət və mənəviyyat məktəbi
Həsən İnqilab oğlu Həsənov haqqında danışarkən ilk növbədə insanın ağlına etibar, səmimiyyət və ləyaqət anlayışları gəlir. Çünki bəzi insanlar ömürlərini sadəcə yaşayaraq deyil, mənalı və faydalı bir həyat nümunəsi yaradaraq keçirirlər. Ömrünün 65-cı baharına çatmaqda olan Həsən müəllim də məhz belə insanlardandır. O, zəhməti ilə torpağa nəfəs verən, sözü ilə insan qəlbinə yol tapan, davranışı ilə ətrafına nümunə olan nadir ziyalılardandır. Həyatının hər mərhələsində insanlıq keyfiyyətlərini qoruyub saxlamağı bacaran Həsən müəllim bu gün təkcə ailəsinin deyil, onu tanıyan hər kəsin hörmət və rəğbətlə xatırladığı bir şəxsiyyətdir.
Onun həyat yoluna nəzər saldıqda aydın görünür ki, bu ömür təsadüfi uğurların deyil, halal zəhmətin, dürüst əməyin və insan sevgisinin üzərində qurulub. Həsən müəllim hər zaman sadəliyi ilə seçilib. Böyük görünmək üçün özünü dəyişməyə çalışmayan, olduğu kimi görünməyi bacaran insanlardan olub. Məhz buna görə də insanlar onun yanında özlərini rahat hiss ediblər. Çünki səmimiyyət insanın daxilindən gələn bir işıqdır və Həsən müəllimin xarakterində bu işıq daim hiss olunub.
Vətən sevgisi onun həyat fəlsəfəsinin ayrılmaz hissəsidir. O, doğulduğu torpağa yalnız yaşadığı məkan kimi deyil, mənəvi varlığının bir parçası kimi yanaşıb. Torpağın qədrini bilən insan olduğu üçün Vətənin də qədrini bilməyi bacarıb. Uzun illər kənd təsərrüfatı sahəsində çalışması onun torpaqla, təbiətlə və zəhmətlə bağlılığını daha da möhkəmləndirib. Həsən müəllim üçün torpaq sadəcə əkin sahəsi olmayıb; o, torpaqda insanın alın təri, ruzisi, sabahı və vətən sevgisini görüb. Buna görə də gördüyü işə həmişə vicdanla yanaşıb, məhsuldarlığı yalnız iqtisadi nəticə kimi deyil, zəhmətin mənəvi bəhrəsi kimi qəbul edib.
Kənd həyatının çətinliklərini yaxından bilən Həsən müəllim torpaq adamının nə qədər böyük səbr və iradə sahibi olduğunu öz həyatı ilə sübut edib. O, təbiətin hər dəyişən üzünü anlayan, yağışın da, günəşin də qədrini bilən insanlardandır. Təcrübəsi, müşahidə qabiliyyəti və zəhmətsevərliyi ilə kənd təsərrüfatı sahəsində ətrafındakı insanlar üçün əsl örnəyə çevrilib. İnsanlar ondan təkcə peşəkar məsləhətlər deyil, həyat dərsləri də alıblar. Çünki Həsən müəllim üçün əmək sadəcə gündəlik fəaliyyət yox, insanı ucaldan mənəvi dəyər olub.
Onun xarakterində xüsusi yer tutan keyfiyyətlərdən biri də dostluğa və insan münasibətlərinə sədaqətidir. Həsən müəllim dostluğu ömrün ən böyük sərvətlərindən biri hesab edən insanlardandır. O, illərin sınağından çıxan münasibətləri qoruyub saxlamağı bacaran nadir şəxslərdəndir. Çətin gündə dost yanında olmaq, insanın dərdinə şərik çıxmaq, sevincini bölüşmək onun həyat prinsipinə çevrilib. Elə buna görə də onu tanıyan hər kəs Həsən müəllim haqqında danışarkən ilk növbədə onun insanlığını xatırlayır.
Onun mehribanlığı və qayğıkeşliyi xüsusilə diqqət çəkən cəhətlərdəndir. Həsən müəllim insanlara yuxarıdan baxmağı sevməyən, hər kəslə səmimi ünsiyyət qurmağı bacaran ziyalıdır. İllər keçsə də, onun davranışında təkəbbür deyil, sadəlik və təvazökarlıq üstün olub. O, insanın böyüklüyünün vəzifədə və ya var-dövlətdə deyil, münasibətdə və davranışda olduğunu yaxşı anlayıb. Buna görə də onun yanında olan insanlar özlərini doğma mühitdə hiss ediblər.
Milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq Həsən müəllimin həyat yolunun əsas istiqamətlərindən biridir. O, ailə dəyərlərinə, böyüyə hörmətə, kiçiyə qayğıya xüsusi önəm verən insanlardandır. Həyatı boyu ailəsinə dayaq olub, övladlarına düzgün yol göstərməyə çalışıb. Onun davranışında qədim Azərbaycan ailə ənənələrinin gözəl nümunələri açıq görünür. Həsən müəllim yaxşı bilib ki, insanın kökü onun mənəviyyatıdır və mənəviyyatı zəngin olan insan heç vaxt həyatda itmir.
O, keçmişin mənəvi irsini qorumağı və gələcək nəslə ötürməyi özünə borc bilən ziyalılardandır. El adətlərinə, milli düşüncəyə, ana dilinə və xalqımızın mənəvi dəyərlərinə həssas yanaşması onun daxili zənginliyindən xəbər verir. Həsən müəllim üçün milli dəyərlər sadəcə danışılan mövzu deyil, gündəlik həyat tərzi olub. O, davranışı ilə gənclərə örnək olmağı bacarıb.
Həsən müəllimin başqa bir diqqətəlayiq xüsusiyyəti isə gördüyü və duyduğu hadisələri qələmə almaq bacarığıdır. O, həyatın adi görünən anlarında belə dərin məna tapa bilən insanlardandır. Müşahidə qabiliyyəti, yaddaşı və hadisələrə həssas yanaşması ona insanları və həyatı daha dolğun anlamağa imkan verib. Yazılarında sadəliklə hikmət, səmimiyyətlə həyat həqiqəti vəhdət təşkil edir.
Onun qələmə aldığı fikirlərdə süni pafos yox, yaşanmış həyatın istiliyi hiss olunur. Həsən müəllim hadisələri bəzəmədən, olduğu kimi təqdim etməyi bacarır. Elə buna görə də onun yazılarında insan özünü tapır, öz həyatından parçaları görür. Bəzən bir jurnalist dəqiqliyi ilə faktları təqdim edir, bəzən isə bir yazıçı həssaslığı ilə insan duyğularını təsvir edir. Bu xüsusiyyət onun zəngin daxili aləminin və həyat təcrübəsinin nəticəsidir.
Əsl ziyalılığı da məhz burada görünür. Çünki ziyalı olmaq yalnız savad sahibi olmaq deyil; insanlara fayda vermək, cəmiyyətə işıq saçmaq, davranışı ilə nümunəyə çevrilməkdir. Həsən müəllim həyatının bütün mərhələlərində bu keyfiyyətləri qoruyub saxlamağı bacarıb. O, sözü ilə əməli arasında fərq olmayan insanlardandır. İnsanlar ona məhz buna görə inanır və hörmət edirlər.
60 illik bir ömür yoluna nəzər saldıqda aydın görünür ki, Həsən Həsənov həyatını ləyaqətlə yaşayan insanlardandır. O, ömrünü zəhmətlə, xeyirxahlıqla, insanlara fayda verməklə mənalandırıb. Bu gün qazandığı hörmət nə vəzifənin, nə də imkanın nəticəsidir. Bu hörmət dürüstlüyün, insanlığın, zəhmətsevərliyin və mənəvi zənginliyin qazandırdığı hörmətdir.
Belə insanlar cəmiyyət üçün böyük mənəvi dəyərdirlər. Onların varlığı insanlarda həyata, dostluğa və insanlığa inam yaradır. Həsən müəllim də məhz belə insanlardandır – sözü ilə könül alan, əməli ilə nümunə olan, ömrü ilə hörmət qazanan ziyalılardan.
Həsən müəllimin şəxsiyyətini tamamlayan ən gözəl cəhətlərdən biri də onun güclü müşahidə qabiliyyətinə malik olmasıdır. O, həyatı sadəcə görən deyil, onu bütün incəlikləri ilə duyan insanlardandır. Təbiətin adi görünən bir mənzərəsində belə dərin məna tapmağı bacarır. Dağların sükutu, meşələrin nəfəsi, bulaqların axarı, kənd səhərlərinin sakitliyi onun qələmində canlı bir tabloya çevrilir. Həsən müəllim təbiəti təsvir edərkən sanki rəssam fırçası ilə işləyir; oxucu onun yazılarını oxuyarkən yalnız hadisəni deyil, həmin mühiti də hiss edir, o mənzərənin içində yaşayır. Bu isə hər qələm sahibinə nəsib olmayan böyük istedad göstəricisidir.
Onun ata-baba yurdu olan Mücü kəndi haqqında qələmə aldığı kitab da məhz bu zəngin müşahidə qabiliyyətinin, vətən sevgisinin və mənəvi məsuliyyət hissinin parlaq nümunəsidir. Həsən müəllim bu kitabda yalnız bir kəndin tarixini yazmayıb; o, bütöv bir elin yaddaşını, keçmişini, insan talelərini və mənəvi dünyasını yaşatmağı bacarıb. Mücü kəndinin təbiəti, qədim adətləri, tanınmış insanları, kənd həyatının unudulmaqda olan mənəvi çalarları onun qələmində xüsusi bir həssaslıqla canlandırılıb. Kitabı oxuyan hər kəs hiss edir ki, müəllif bu sətirləri sadəcə yazmayıb – onları ürəyi ilə yaşayıb.
Ən qiymətli cəhətlərdən biri də odur ki, Həsən müəllim tarixi hadisələrə və insan talelərinə böyük məsuliyyətlə yanaşıb. O yaxşı anlayıb ki, yazılan hər fikir gələcək nəsillər üçün bir yaddaş nümunəsidir. Buna görə də hadisələri dəqiqliklə araşdırmağa, insanların xatirələrini ehtiramla qorumağa xüsusi diqqət yetirib. Onun yazılarında həm tarixçinin məsuliyyəti, həm də ziyalının vicdanı hiss olunur. Çünki Həsən müəllim üçün keçmiş sadəcə xatirə deyil, gələcəyə ötürülməli mənəvi sərvətdir.
Kitabın təqdimat mərasimində iştirak edən insanların duyğuları da bunun ən gözəl sübutu idi. Təqdimata toplaşan hər kəs Həsən müəllimə ərsəyə gətirdiyi bu qiymətli əsərə görə minnətdarlığını bildirirdi. İnsanlar anlayırdılar ki, bu kitab təkcə bir müəllif zəhmətinin nəticəsi deyil, bütöv bir kəndin tarixinin qorunması deməkdir. Bu gün Mücü kəndində demək olar ki, hər evdə həmin kitab ən dəyərli mənəvi sərvətlərdən biri kimi qorunur. Çünki insanlar o kitabda öz keçmişlərini, ata-babalarının həyatını, doğma kəndlərinin ruhunu görürlər.
Kitabın redaktoru kimi bu işin nə qədər böyük zəhmət və məsuliyyət tələb etdiyini daha yaxından görmək imkanım olmuşdur. Həsən müəllimlə birlikdə çalışdığımız müddətdə onun vətən sevgisinə, tarixə ehtiramına və insanlara bağlılığına bir daha heyran qaldım. O, hər detalın üzərində həssaslıqla dayanır, heç bir məlumatın təsadüfi və səthi verilməsini istəmirdi. Hiss olunurdu ki, onun üçün bu kitab adi nəşr işi deyil, mənəvi borcdur.
Məni ən çox təsirləndirən cəhətlərdən biri də Həsən müəllimin yaxşı insanları sağlığında dəyərləndirmək və onları vaxtında sevmək düşüncəsini böyük səmimiyyətlə təbliğ etməsi idi. O hesab edir ki, insanlara qiymət vermək üçün onların aramızdan getməsini gözləmək olmaz. Yaxşı insanlar yaşadıqları dövrdə hörmət görməli, xatırlanmalı və sevilməlidirlər. Bu fikir onun həm həyat fəlsəfəsində, həm də kitabın ruhunda açıq şəkildə hiss olunur.
Əslində, Həsən müəllimin Mücü kəndi haqqında yazdığı kitab sadəcə ədəbi əsər deyil, bir elin mənəvi pasportudur. Bu kitab gələcək nəsillər üçün yaddaş körpüsü, keçmişlə gələcək arasında bağ yaradan qiymətli bir tarixi abidədir. Belə əsərləri yalnız doğulduğu torpağı ürəkdən sevən, onun hər daşına, hər insanına mənəvi bağlılıq hiss edən insanlar yarada bilərlər. Həsən müəllim də məhz belə ziyalılardandır – torpağını sevən, tarixini yaşadan və insan yaddaşında iz qoymağı bacaran ziyalılardan.
Ömrünün müdriklik çağını yaşayan Həsən müəllimə bundan sonrakı həyatında möhkəm can sağlığı, uzun və mənalı ömür, fərəhi, sevinci tükənməyən xoş günlər arzulayırıq. Arzumuz odur ki, onun keçdiyi həyat yolu gələcək nəsillər üçün də insanlıq, zəhmət və mənəviyyat məktəbi olaraq yadda qalsın.
Şahməmməd Dağlaroğlu,
şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü
