Dəm qazından qorunma yolları və ya bu yazı kimisə ölümdən qurtara bilər
Dəm qazı (karbonmonoksid) rəngsiz, qoxusuz və dadsız olduğu üçün insan tərəfindən hiss edilmədən orqanizmə daxil olur. Səssiz gəlir, amansızcasına can alır. Məhz bu xüsusiyyətinə görə onu “Səssiz qatıl” da adlandırırlar. Hər il dünyada minlərlə insan dəm qazından zəhərlənmə nəticəsində həyatını itirir və ya ağır sağlamlıq problemləri ilə üzləşir. Təhlükənin səssiz olması isə riski daha da artırır.
Dəm qazı əsasən yanma prosesi zamanı yaranır. Qaz sobaları, su qızdırıcıları, kömür və odunla işləyən peçlər, generatorlar, eləcə də avtomobil mühərrikləri bu qazın əsas mənbələridir. Xüsusilə qapalı və ya zəif havalandırılan məkanlarda bu cihazların düzgün işləməməsi qısa müddətdə təhlükəli vəziyyət yarada bilər.
Bu qazın təhlükəsi onun qanda oksigen daşıyan hemoglobinlə asanlıqla birləşməsindən irəli gəlir. Nəticədə orqan və toxumalar kifayət qədər oksigen ala bilmir. Bu hal baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq və ürəkbulanma ilə başlaya, ağır hallarda isə huşun itirilməsi və ölümlə nəticələnə bilər.
Dəm qazı ilə zəhərlənmənin ilkin əlamətləri çox vaxt adi yorğunluq və ya soyuqdəymə ilə səhv salınır. Bu isə insanların vaxtında tədbir görməsini gecikdirir. Xüsusilə gecə saatlarında baş verən sızmalar zamanı insanlar yuxuda olarkən təhlükəni hiss etmədən təsir altına düşə bilirlər.
Risk qrupuna daha çox köhnə istilik sistemlərindən istifadə edənlər, kiçik və havasız mənzillərdə yaşayanlar, eləcə də kənd yerlərində soba ilə isinən ailələr daxildir. Qış aylarında pəncərələrin bağlı saxlanması və havalandırmanın zəifləməsi də təhlükəni artıran əsas amillərdəndir.
Dəm qazından qorunmanın ən effektiv yollarından biri müasir və sertifikatlaşdırılmış avadanlıqlardan istifadə etməkdir. Qaz cihazlarının mütəmadi texniki baxışdan keçirilməsi, bacaların təmizlənməsi və düzgün qurulması həyati əhəmiyyət daşıyır. Heç bir halda nasaz və ya özbaşına dəyişdirilmiş cihazlardan istifadə olunmamalıdır.
Havalandırma məsələsi xüsusi diqqət tələb edir. İstilik və qazla işləyən cihazların olduğu məkanlarda daimi hava axını təmin edilməlidir. Pəncərələrin tam bağlı saxlanması, bacaların ağzının tutulması və ya havalandırma dəliklərinin bağlanması ciddi risk yaradır.
Son illərdə dəm qazı detektorlarının istifadəsi tövsiyə olunur. Bu cihazlar havada təhlükəli səviyyədə karbonmonoksid olduqda səsli siqnal verərək insanları xəbərdar edir. Detektorların düzgün yerlərdə quraşdırılması və vaxtaşırı yoxlanılması erkən xəbərdarlıq baxımından çox önəmlidir.
Əgər dəm qazı sızmasından şübhələnilirsə, dərhal pəncərələr açılmalı, insanlar açıq havaya çıxarılmalı və müvafiq xidmət orqanlarına məlumat verilməlidir. Belə hallarda vaxt itirmədən tibbi yardım çağırmaq həyat qurtara bilər.
Dəm qazı görünməz olsa da, yaratdığı təhlükə son dərəcə realdır. Məlumatlı olmaq, sadə təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək və profilaktik tədbirləri vaxtında görmək bu səssiz təhlükənin qarşısını almağın ən etibarlı yoludur. Unutmamalıyıq ki, dəm qazından qorunmaq üçün atılan hər addım insan həyatının qorunmasına xidmət edir.
