Azərbaycan-Özbəkistan: dostluqdan strateji tərəfdaşlığa, qardaşlıqdan gələcəyə

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin yüksək inkişaf səviyyəsini, siyasi etimadın möhkəmliyini və Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin yeni, daha geniş mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirən mühüm hadisədir.

Azərbaycanla Özbəkistanı birləşdirən bağların kökləri çox qədimlərə gedib çıxır. Bu əlaqələri yalnız diplomatik münasibətlərin tarixi ilə ölçmək mümkün deyil. Xalqlarımızı ortaq türk mənşəyi, yaxın dil və mədəniyyət, adət-ənənələr, mənəvi dəyərlər, ailə və ağsaqqallıq anlayışına münasibət, qonaqpərvərlik, torpağa və Vətənə bağlılıq kimi çoxsaylı mənəvi körpülər birləşdirir. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri iki dövlət arasındakı adi diplomatik əlaqələrdən daha artıq məna daşıyır. Bu münasibətlərin təməlində xalqdan-xalqa uzanan tarixi və mənəvi yaxınlıq dayanır.

Bu gün həmin tarixi yaxınlıq dövlət başçılarının siyasi iradəsi və uzaqgörən siyasəti ilə yeni məzmun qazanır. Prezident İlham Əliyevin və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin qarşılıqlı səfərləri, görüşləri və apardıqları danışıqlar Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin təsadüfi deyil, uzunmüddətli və strateji xarakter daşıdığını göstərir. Dövlət rəhbərlərinin qarşılıqlı etimadı xalqlarımızın münasibətlərinə də öz müsbət təsirini göstərir.

İki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında ən mühüm amillərdən biri məhz siyasi etimaddır. Çünki dövlətlərarası əlaqələr yalnız iqtisadi maraqlar üzərində qurulanda müəyyən mərhələdə zəifləyə bilər. Əsl tərəfdaşlıq isə etimad, qarşılıqlı hörmət, sözə sədaqət və ardıcıllıq üzərində formalaşır. Azərbaycanla Özbəkistanın münasibətlərində bu xüsusiyyətlərin hər birini aydın şəkildə görmək mümkündür.

Prezident İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətində xüsusi yer tutan “Sözümüz imzamızdır” prinsipi də məhz bu baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu ifadə yalnız siyasi şüar deyil. Bu, Azərbaycanın dövlət siyasətinin mahiyyətini, tərəfdaşlarına münasibətdə etibarlı mövqeyini, qəbul etdiyi qərarlara sadiqliyini və üzərinə götürdüyü öhdəliklərə məsuliyyətlə yanaşmasını ifadə edən mühüm siyasi fəlsəfədir. Etibarın olmadığı yerdə uzunmüddətli tərəfdaşlıq mümkün deyil. Azərbaycan isə beynəlxalq münasibətlərdə etibarlı tərəfdaş kimi öz mövqeyini ardıcıl şəkildə möhkəmləndirir.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü mənzərəsinə nəzər saldıqda bu etimadın konkret nəticələrini görmək mümkündür. Dövlət başçılarının görüşləri çərçivəsində keçirilən danışıqlar, Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti, imzalanan sənədlər və əldə olunan razılaşmalar iki ölkə arasındakı münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını, real layihələr və praktiki nəticələrlə zənginləşdiyini göstərir.

Xüsusilə iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi diqqəti cəlb edir. Azərbaycan və Özbəkistan böyük iqtisadi potensiala malik iki qardaş ölkədir. Bu potensialın qarşılıqlı şəkildə səfərbər edilməsi hər iki dövlət üçün yeni imkanlar yaradır. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi, sənaye kooperasiyasının inkişaf etdirilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması və müxtəlif sahələrdə müştərək layihələrin həyata keçirilməsi əməkdaşlığın iqtisadi əsaslarını daha da möhkəmləndirir.

Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi layihələr və müxtəlif sahələrdə reallaşdırılan birgə təşəbbüslər bu əməkdaşlığın artıq konkret nəticələr doğurduğunu göstərir. Yeni layihələrin təməlinin qoyulması və mövcud layihələrin inkişaf etdirilməsi isə iki ölkənin iqtisadi əlaqələrinin gələcəkdə daha geniş miqyas alacağına inam yaradır.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilmək istiqamətində böyük layihələr həyata keçirir. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm dövlətlərindən biri kimi özünün nəqliyyat və logistika imkanlarını genişləndirir. Bu iki potensialın bir-birini tamamlaması həm Azərbaycan, həm Özbəkistan, həm də bütövlükdə Türk dünyası üçün yeni iqtisadi perspektivlər açır.

Enerji, sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm, rəqəmsal texnologiyalar və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi də qarşılıqlı əlaqələrin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir. Müasir dünyada ölkələrin gücü yalnız ayrı-ayrı resurslarla deyil, həmin resursları birləşdirə bilmək və ortaq layihələrə çevirmək bacarığı ilə də ölçülür. Azərbaycan və Özbəkistan bu baxımdan böyük imkanlara malikdir.

Lakin iki ölkə arasındakı münasibətlərin əsl zənginliyi yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülə bilməz. Azərbaycan–Özbəkistan dostluğunun ən qiymətli tərəflərindən biri humanitar və mədəni əlaqələrdir. Çünki xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran ən möhkəm körpülərdən biri məhz mədəniyyətdir. Ədəbiyyat, musiqi, teatr, kino, incəsənət, elm və təhsil sahələrində qarşılıqlı əlaqələrin genişlənməsi Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradır.

Şəhərlərarası və regionlararası əlaqələrin inkişafı da bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qardaş şəhərlərin və bölgələrin əməkdaşlığı dövlət səviyyəsində əldə olunan razılaşmaların cəmiyyətin daha geniş təbəqələrinə çatmasına xidmət edir. İnsanlar bir-birinin şəhərlərini gördükcə, mədəniyyətini tanıdıqca, təhsil və yaradıcılıq layihələrində birgə iştirak etdikcə dövlətlərarası münasibətlər gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilir.

Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq isə gələcəyə hesablanmış ən mühüm sərmayələrdəndir. Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan universitetləri, alimləri, tələbələri və tədqiqatçıları arasında əlaqələrin genişlənməsi sabahın münasibətlərini formalaşdıracaq yeni nəslin yetişməsinə xidmət edir. Bir-birinin tarixini, dilini, ədəbiyyatını və mədəniyyətini öyrənən gənclər gələcəkdə Azərbaycan–Özbəkistan dostluğunun ən etibarlı daşıyıcılarına çevriləcəklər.

Burada bir həqiqəti xüsusi vurğulamaq lazımdır: dövlətlər arasında dostluğun ən böyük təminatı onu xalqların ürəyində yaşatmaqdır. Azərbaycanlı üçün Özbəkistan yad ölkə təsiri bağışlamadığı kimi, özbək qardaşımız üçün də Azərbaycan uzaq və yad məkan deyil. Bu yaxınlıq rəsmi protokollardan, diplomatik ifadələrdən və siyasi sənədlərdən çox-çox əvvəldən mövcud olub. Bu gün dövlət siyasəti həmin mənəvi yaxınlığı yeni imkanlarla zənginləşdirir.

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin Türk dünyası üçün əhəmiyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar əlaqələrin güclənməsi müasir dövrün mühüm reallıqlarından biridir. Azərbaycan və Özbəkistanın bu prosesdə fəal iştirakı Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinə ciddi töhfə verir.

Bu birlik heç də digər xalqlardan və dövlətlərdən təcrid olunmaq anlamına gəlmir. Əksinə, öz tarixi və milli kimliyinə arxalanan, bir-birinə güvənən dövlətlər beynəlxalq əməkdaşlığa daha böyük inamla qoşula bilirlər. Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri də məhz qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və ortaq maraqlar prinsipləri üzərində inkişaf edir.

Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq aləmdə qazandığı nüfuz və etimad bu siyasətin nəticələrindən biridir. Ölkəmizin müstəqil və ardıcıl xarici siyasəti, milli maraqlara əsaslanan mövqeyi, tərəfdaşları ilə münasibətlərdə etibarlılığı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində özünəməxsus yer tutmasına imkan verib. Özbəkistanla münasibətlər də bu etimad siyasətinin parlaq nümunələrindən biridir.

Əslində, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsi hər iki dövlətin bir-birinə verdiyi dəyərin ifadəsidir. Burada siyasi maraqla yanaşı, mənəvi yaxınlıq, iqtisadi fayda ilə yanaşı, qarşılıqlı dəstək, strateji tərəfdaşlıqla yanaşı, qardaşlıq hissi mövcuddur. Məhz bu amillərin vəhdəti münasibətləri davamlı və perspektivli edir.

Bu münasibətlərin gələcək üçün imkanları isə daha böyükdür. Qarşıdakı illərdə ticarət və investisiyaların artırılması, sənaye kooperasiyasının dərinləşdirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində yeni layihələrin həyata keçirilməsi, təhsil və elm əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi üçün geniş imkanlar mövcuddur.

Ən böyük ümid isə budur ki, bu əməkdaşlığın nəticələri yalnız bu gün yaşayan nəsillərin deyil, gələcək nəsillərin də həyatında öz əksini tapacaq. Bu gün imzalanan sənədlər, qurulan müəssisələr, yaradılan nəqliyyat bağlantıları və həyata keçirilən mədəni layihələr sabah Azərbaycan və Özbəkistan arasında daha möhkəm münasibətlərin bünövrəsinə çevriləcək.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə kənardan baxarkən bir məqam xüsusilə aydın görünür: burada iki dövlətin maraqları ilə iki xalqın duyğuları bir-birini tamamlayır. Dövlət siyasəti xalqların tarixən formalaşmış yaxınlığını gücləndirir, xalqların qardaşlıq duyğusu isə dövlətlərarası münasibətlərə əlavə möhkəmlik verir.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfərini yalnız növbəti yüksək səviyyəli siyasi görüş kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Bu səfər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin keçdiyi yolun, əldə olunan nəticələrin və qarşıda duran böyük hədəflərin növbəti nümayişidir. Bu, dostluğun strateji tərəfdaşlığa, tərəfdaşlığın isə qardaş xalqların daha sıx birliyinə çevrildiyini göstərən mühüm hadisədir.

Bir Azərbaycan vətəndaşı kimi ölkəmizin hər bir diplomatik uğurunu, qazandığı hər bir yeni etimadı və yaratdığı hər bir yeni əməkdaşlıq imkanını Azərbaycanın gələcəyinə qoyulan dəyər kimi qəbul edirəm. Azərbaycanla Özbəkistan arasında möhkəmlənən dostluq və qardaşlıq münasibətlərinə böyük sevinc və qürurla yanaşıram.

İnanıram ki, bu gün Azərbaycan və Özbəkistan arasında qurulan möhkəm dostluq körpüsü gələcək nəsillərin də keçəcəyi etibarlı yola çevriləcək. Çünki həqiqi dostluğun sərhədi olmur, qardaşlığın isə zaman ölçüsü yoxdur.

Azərbaycan-Özbəkistan dostluğu bizim ortaq tariximizin, ortaq mənəvi dəyərlərimizin və ortaq gələcəyə inamımızın ifadəsidir. Bu dostluğun möhkəmlənməsi yalnız iki dövlət üçün deyil, bütün Türk dünyası üçün sevindirici və əhəmiyyətli hadisədir.

Qardaş Özbəkistanın uğurları Azərbaycanın uğurları kimi, Azərbaycanın uğurları da Özbəkistanın sevinci kimi qəbul edildikcə bu münasibətlər daha da möhkəmlənəcək.

Bu böyük dostluğun və qardaşlığın yaşamasını, inkişaf etməsini və gələcək nəsillərə daha qüdrətli şəkildə ötürülməsini arzulayıram.

Şahməmməd Soltanov,

“İsmayıllı xəbərləri” qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir